Meydân-ı Efkâr

Devam eden tartismaya benim de bir katkim olsun. Bundan 10 yil kadar once Devrim otomobili ve genel olarak yerli otomobil davasi ile ilgili genis kapsamli bir arastirma yapmistim. Meclis Kutuphanesi'ndeki 'kazi calismalarimda' rastladigim Dusunen Adam dergisinin 24 Mart 1961 tarihli sayisinin kapaginda Necmettin Erbakan ve “yerli otomobil davasi” vardi. Devrim'in imali icin verilen cumhurbaskanligi talimatindan uc ay once kaleme alinan ilgili yazida soyle

deniliyordu: “Gumus Motor fabrikasinin genc ve muvaffak Umum Muduru Docent Necmeddin Erbakan basin toplantisi ustune basin toplantisi yapiyor, konferans ustune konferans yapiyordu. Mumkundu: Turkiye'de kisa zamanda otomobil yapilabilirdi. Once buna inanmak lazimdi. Necmeddin Erbakan Istanbul'un bos ve genis bir arazi parcasi uzerinde Gumus Motor fabrikasini kurmaga niyet ettigi zaman da her kafadan bir ses cikmisti. 'Olamaz, Turkiye'de motor degil, civi bile yapilamaz' denilmisti. Erbakan, 'yapilir' demis ve yapmisti. Bir kac sene icinde yukselen fabrika, Bati memleketleri imalati ayarinda dizel motorlari, seri halinde dizel motorlari imal etmege baslamisti. Disaridan getirilmesi mesele haline gelen ve cok pahaliya mal olan en ince makine parcalari artik piyasaya Turk mali olarak piril piril suruluyordu.... Bu basari bir baslangicti. Arkasindan Turkiye'yi oldugu yerde kimildatacak, silkinip kalkindiracak 'Sanayi Birligi' tesebbusu ve yerli otomobil imali fikri buyuyordu.”

Donemin daha pek cok dergi ve gazetesinde Erbakan Hoca'nin bu konudaki oncu gayretlerine iliskin haber ve yorumlar bulmak mumkun. Yerli otomobil fikrini gelistirip Turkiye'nin gundemine tasiyan kisinin Necmettin Erbakan oldugu kesin. Bu fikri Cankaya Kosku'ndeki bir 'brifing'de Cumhurbaskani Cemal Gursel'e kabul ettiren ve dolayisiyla Devrim otomobilinin yapilmasina vesile olan da odur. Ne var ki Erbakan, Devrim otomobilinin yapim surecinden -bir rivayete gore Ulastirma Bakani Orhan Mersinli'nin ideolojik rezervi nedeniyle- uzak tutulmustur. Zaten Erbakan'in da surece itirazi vardi.

Cumhurbaskani Gursel ilk yerli otomobil numunelerinin imali icin Haziran ayinda talimat vermis ve bu isin 29 Ekim Cumhuriyet Bayrami torenlerine kadar bitirilmesini istemisti. Erbakan'a gore bu vazifenin uc-dort ayda bihakkin yerine getirilmesi mumkun degildi. Birkac “maket” uretilebilirdi tabii; fakat asil mesele olan seri uretime elverisli dort basi mamur bir yerli otomobilin yapilabilmesi icin daha fazla zamana -ve bu vazifenin tevdi edildigi Devlet Demiryollari kadrolarinin sahip olmadigi bir “otomobil ihtisasina”na- ihtiyaç vardi.

Iki adet Devrim'in Ankara'daki Cumhuriyet Bayrami torenlerinde gorucuye cikmasindan iki gun sonrasina ait bir gazete haberi: “Ilk Turk otomobilinin, Devlet Baskani Cemal Gursel'in arzusuna uyularak kuvveden fiile cikmasi, bu imalata taraftar ve muhalif olan iki zumre arasinda genis akisler husule getirmistir. / Gursel'in 'Bir asagilik duygusu ile bizde otomobil yapilamaz diyenler utansin' sozunden utanmasi icabedenler Turk otomobilinin imalatini kendi menfaatlerini dusunerek baltalamak isteyenlerdir.... Devrim adi verilen otomobilin seri olarak imalinin mumkun olup olamayacagi hakkinda dun Teknik Universitesi Motorler kursusu Docenti Necmettin Erbakan'in malumatina muracaat ettik. / Devlet Baskani Gursel'in yakindan tanidigi ve Turk otomobilini gerceklestirecek calismalari sebebi ile kendisine genis itimat besledigi hatta bu vazifeyi bir devlet bakanligi payesinde yurutmesini arzu ettigi Erbakan sunlari soyledi: / “Eskisehir Cer Atolyesinin uc

ay insan ustu gayret sarfederek meydana getirdigi iki otomobil, iki ozellik tasimaktadir. Birincisi, bizde otomobil yapilamaz diyenlere guzel bir cevaptir. Ikincisi, bu isi yapacaklara cesaret vermistir. Fakat otomobil, Teknik Universitesi Motorler Enstitusune sorulmadan yapilmistir. Uzerinde calisan arkadaslarin otomobil ihtisasi yoktur. Cer Atolyesi 1946'da uc dizel motor yapmis, fakat asil isi Devlet Demiryollarina hizmet oldugundan seri imalata gecememisti. Eskisehir'deki hareket bizim davamiz icin atilmis adimdir. Uc ayda bir otomobil motoru imaline imkan yoktur. Teknik bircok hatalari oldugunu kabul etmek lazimdir. Zira otomobil sut sagma makinesi veya dikis makinesi degil, can makinesidir. Emniyet ister. Bizim on aydir uzerinde calistigimiz dava baskadir.

Biz binanin maketini yaparak ovunmek yerine aslini meydana getirmek gayretinde idik. Asli dedigim sey seri imalattir. Eskisehir'de arkadaslarin yapmaga muvaffak olduklari otomobili tetkik ettikten sonra bunun bizim planlarimiza gore seri sekilde imal edilip edilmeyecegini soyleyebilirim. Bu maksatla biliyorsunuz 9 firma oto sanayii icin birlesmege hazirdir. Ilerideki iltihaklarla bu rakamin 36'ya yukselecegini tahmin ediyorum. Cer Atolyesi ilk adimi atmistir. Simdi is memleket sanayiine bilhassa bunu yapmaga muktedir firmalara dusmektedir.” (Yeni Sabah, 31 Ekim 1961)

Hulasa: Devrim otomobili Necmettin Erbakan tarafindan degil ama onun sayesinde yapilmistir. Erbakan'a kalsaydi daha iyi bir otomobil yapilacak ve bunun seri uretimine gecilecekti. Arastirmalarimdan elde ettigim sonuc bu. Bir yanlisim varsa duzeltmeye hazirim.

Hakan Albayrak / Yenisafak